Trong những năm gần đây, khái niệm “metaverse” đã trở thành một trong những chủ đề được bàn luận nhiều nhất trong lĩnh vực công nghệ. Khi Meta Platforms chính thức đổi tên từ Facebook vào năm 2021, thế giới nhận ra rằng tham vọng của công ty này không còn dừng lại ở mạng xã hội. Meta muốn xây dựng một không gian số hoàn toàn mới, nơi con người có thể sống, làm việc và tương tác trong môi trường ảo. Tuy nhiên, sau nhiều năm đầu tư hàng chục tỷ USD, metaverse vẫn chưa tạo ra cơn sốt mạnh mẽ như trí tuệ nhân tạo. Điều này đặt ra câu hỏi: thế giới ảo của Meta đang ở đâu trong hành trình phát triển, và vì sao nó chưa đạt được kỳ vọng ban đầu?
Metaverse là gì và nguồn gốc của ý tưởng
Khái niệm metaverse không phải là một sáng tạo hoàn toàn mới. Nó được lấy cảm hứng từ tiểu thuyết khoa học viễn tưởng Snow Crash của Neal Stephenson, xuất bản năm 1992. Trong tác phẩm này, metaverse được mô tả như một thế giới ảo nơi con người tương tác thông qua các hình đại diện số.
Ý tưởng về một không gian số song song với đời thực đã được nuôi dưỡng qua nhiều thập kỷ, từ các trò chơi trực tuyến như Second Life cho đến các nền tảng mạng xã hội và thực tế ảo. Khi công nghệ VR và AR phát triển, giấc mơ này bắt đầu có cơ sở để trở thành hiện thực.
Meta không phải là công ty duy nhất theo đuổi metaverse, nhưng họ là đơn vị đặt cược lớn nhất. Với tầm nhìn dài hạn, Mark Zuckerberg tin rằng metaverse sẽ là “nền tảng kế tiếp của internet”.
Meta đã xây dựng metaverse như thế nào
Sau khi đổi tên, Meta tập trung mạnh vào phát triển hạ tầng cho thế giới ảo thông qua bộ phận Reality Labs. Công ty đầu tư vào phần cứng như kính VR, phần mềm, nền tảng xã hội và cả hệ sinh thái nội dung.
Một trong những sản phẩm tiêu biểu là Meta Quest, thiết bị VR giúp người dùng truy cập vào không gian ảo. Song song với đó là nền tảng Horizon Worlds, nơi người dùng có thể tạo avatar, tham gia sự kiện, chơi game và giao tiếp.
Meta cũng thử nghiệm nhiều mô hình kinh tế trong metaverse, từ bán vật phẩm số đến tổ chức sự kiện ảo. Công ty kỳ vọng rằng trong tương lai, người dùng sẽ dành phần lớn thời gian trong môi trường số này, giống như cách mạng xã hội đã thay đổi hành vi con người trong hai thập kỷ qua.
Tuy nhiên, thực tế triển khai lại phức tạp hơn nhiều so với kỳ vọng.
Thực trạng hiện tại của metaverse Meta
Sau hơn ba năm kể từ khi đổi tên, metaverse của Meta vẫn đang trong giai đoạn phát triển sớm. Dù đã có những tiến bộ về công nghệ, số lượng người dùng vẫn chưa đạt mức bùng nổ.
Horizon Worlds từng được kỳ vọng sẽ trở thành “Facebook của thế giới ảo”, nhưng trải nghiệm còn hạn chế, đồ họa chưa thực sự thuyết phục và nội dung chưa đủ hấp dẫn để giữ chân người dùng lâu dài. Nhiều báo cáo cho thấy phần lớn người dùng không quay lại sau lần trải nghiệm đầu tiên.
Ngoài ra, Reality Labs – bộ phận phụ trách metaverse – liên tục ghi nhận khoản lỗ hàng tỷ USD mỗi năm. Điều này khiến các nhà đầu tư đặt câu hỏi về tính bền vững của chiến lược dài hạn.
Dù vậy, Meta vẫn kiên định với tầm nhìn của mình. Công ty liên tục cải tiến phần cứng, giảm giá thiết bị và nâng cấp trải nghiệm để thu hút người dùng.
Vì sao metaverse chưa tạo cơn sốt như AI
Sự trỗi dậy của AI, đặc biệt là các mô hình như ChatGPT, đã khiến metaverse bị lu mờ. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt này.
Trước hết là rào cản tiếp cận. AI có thể được sử dụng ngay lập tức thông qua điện thoại hoặc máy tính, trong khi metaverse yêu cầu thiết bị chuyên dụng như kính VR. Điều này làm giảm đáng kể tốc độ phổ cập.
Thứ hai là giá trị sử dụng. AI mang lại lợi ích rõ ràng và tức thì, từ viết nội dung, lập trình đến phân tích dữ liệu. Ngược lại, metaverse vẫn chưa chứng minh được giá trị thiết thực trong đời sống hàng ngày ngoài giải trí và thử nghiệm.
Thứ ba là trải nghiệm người dùng. Công nghệ VR hiện tại vẫn còn hạn chế, từ độ phân giải, cảm giác đeo cho đến vấn đề say VR. Điều này khiến nhiều người chưa sẵn sàng dành thời gian dài trong thế giới ảo.
Cuối cùng là yếu tố văn hóa và hành vi. Con người đã quen với việc sử dụng internet 2D trong nhiều năm, và việc chuyển sang môi trường 3D đòi hỏi một sự thay đổi lớn trong thói quen.
Áp lực tài chính và chiến lược của Meta
Meta đã chi hàng chục tỷ USD cho metaverse, một con số khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại. Tuy nhiên, công ty vẫn duy trì chiến lược “đầu tư dài hạn”, tương tự cách họ từng phát triển mạng xã hội và quảng cáo.
Điều đáng chú ý là Meta không từ bỏ các nguồn thu truyền thống. Nền tảng quảng cáo từ Facebook và Instagram vẫn là “cỗ máy kiếm tiền” giúp công ty duy trì dòng tiền để đầu tư vào metaverse.
Chiến lược của Meta có thể được hiểu như một canh bạc dài hạn. Nếu metaverse trở thành nền tảng chính của internet trong tương lai, Meta sẽ có lợi thế lớn. Nhưng nếu không, khoản đầu tư này có thể trở thành gánh nặng.
Metaverse và tương lai của internet
Dù hiện tại chưa đạt kỳ vọng, metaverse vẫn là một ý tưởng có tiềm năng dài hạn. Nhiều chuyên gia tin rằng sự kết hợp giữa AI, VR, AR và blockchain có thể tạo ra một hệ sinh thái số hoàn toàn mới.
Trong tương lai, metaverse có thể được ứng dụng trong giáo dục, y tế, thương mại và làm việc từ xa. Ví dụ, các lớp học ảo, phòng họp 3D hay trải nghiệm mua sắm nhập vai có thể trở nên phổ biến.
Tuy nhiên, để đạt được điều đó, cần thêm thời gian để công nghệ trưởng thành và chi phí giảm xuống.
Vai trò của AI trong việc cứu metaverse
Một điểm đáng chú ý là AI có thể trở thành yếu tố thúc đẩy metaverse. Việc tích hợp AI vào thế giới ảo có thể giúp tạo nội dung tự động, cải thiện trải nghiệm người dùng và giảm chi phí phát triển.
Ví dụ, AI có thể tạo ra các nhân vật ảo thông minh, môi trường động hoặc hỗ trợ người dùng tương tác tự nhiên hơn trong không gian 3D. Điều này có thể giúp metaverse trở nên hấp dẫn và dễ tiếp cận hơn.
Nói cách khác, thay vì cạnh tranh, AI và metaverse có thể bổ trợ cho nhau.
Thế giới ảo của Meta là một trong những dự án tham vọng
Thế giới ảo của Meta là một trong những dự án tham vọng nhất trong lịch sử công nghệ. Nó được xây dựng trên một ý tưởng đã tồn tại hàng chục năm và được thúc đẩy bởi niềm tin rằng internet sẽ tiến hóa sang một không gian nhập vai.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy con đường đến metaverse không hề dễ dàng. Từ rào cản công nghệ, chi phí, trải nghiệm người dùng đến sự cạnh tranh từ AI, tất cả đều khiến dự án này phát triển chậm hơn kỳ vọng.
Dù vậy, metaverse chưa phải là một thất bại. Nó đang ở giai đoạn giống như internet những năm đầu, khi mọi thứ còn sơ khai và chưa rõ ràng về mô hình kinh doanh.
Câu hỏi không còn là liệu metaverse có tồn tại hay không, mà là khi nào nó sẽ đủ trưởng thành để trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống số. Và trong hành trình đó, Meta vẫn đang là người đi tiên phong, dù con đường phía trước còn nhiều thử thách.
