Mất điện, mất nước hoặc gián đoạn kết nối Internet thường được xem là những bất tiện tạm thời. Tuy nhiên, khi nhiều dịch vụ phụ thuộc vào điện thoại, thanh toán điện tử, thiết bị làm mát và hệ thống liên lạc, một sự cố kéo dài vài giờ cũng có thể khiến sinh hoạt gia đình bị xáo trộn đáng kể. Vấn đề không chỉ nằm ở việc căn nhà trở nên tối hơn, mà còn ở nguy cơ thực phẩm hư hỏng, thiết bị y tế không hoạt động, thông tin liên lạc bị đứt quãng hoặc người trong nhà xử lý tình huống thiếu an toàn.
Chuẩn bị cho một ngày gián đoạn dịch vụ không có nghĩa là tích trữ quá mức hay biến ngôi nhà thành một kho hàng. Điều quan trọng hơn là biết gia đình mình cần gì trong vài giờ đầu, ai cần được hỗ trợ đặc biệt, những thiết bị nào phải duy trì nguồn điện và cách liên lạc nào vẫn có thể sử dụng. Một kế hoạch vừa sức, được kiểm tra định kỳ, thường hữu ích hơn nhiều so với việc mua thật nhiều vật dụng nhưng không biết chúng đang ở đâu hoặc có còn dùng được hay không.
Trước hết, hãy xác định những nhu cầu không thể bị gián đoạn
Mỗi gia đình có một mức độ phụ thuộc khác nhau vào điện và mạng. Nhà có trẻ nhỏ có thể cần đèn ban đêm, nước uống và phương án bảo quản sữa hoặc thực phẩm. Người lớn tuổi có thể cần điện thoại, thiết bị hỗ trợ hoặc thuốc được bảo quản theo hướng dẫn. Người làm việc tại nhà lại cần duy trì máy tính, bộ phát mạng hoặc ít nhất là khả năng thông báo cho cơ quan, khách hàng khi không thể tiếp tục công việc.
Hãy cùng các thành viên lập danh sách ngắn gồm những việc phải làm trong ngày nếu điện hoặc mạng bị gián đoạn. Danh sách có thể bao gồm uống nước, bảo quản thuốc, liên hệ với người thân, chăm sóc trẻ, di chuyển an toàn trong nhà và xử lý thực phẩm. Việc phân loại này giúp tránh tâm lý cuống cuồng khi sự cố xảy ra. Không phải thiết bị nào cũng cần được cấp điện ngay lập tức; chỉ những vật dụng liên quan đến an toàn, sức khỏe và liên lạc mới nên được ưu tiên.
Nếu trong nhà có người sử dụng thiết bị y tế cần nguồn điện, gia đình nên tìm hiểu trước yêu cầu vận hành của thiết bị và phương án dự phòng phù hợp từ đơn vị cung cấp hoặc nhân viên y tế. Không nên tự ý thay đổi cách sử dụng, dùng nguồn điện không tương thích hoặc thử các phương án chưa được kiểm tra. Với các nhu cầu đặc biệt, kế hoạch cá nhân hóa luôn quan trọng hơn những hướng dẫn chung.
Bộ vật dụng cơ bản nên được đặt ở nơi dễ tìm
Một bộ đồ dùng cho tình huống mất điện nên được cất ở vị trí mọi người trong nhà đều biết, dễ lấy ngay cả khi không có đèn. Vật dụng có thể gồm đèn pin, pin dự phòng phù hợp, sạc dự phòng đã nạp điện, nước uống, một ít thực phẩm không cần nấu phức tạp, thuốc đang sử dụng, bộ sơ cứu cơ bản và danh sách số điện thoại cần thiết. Nếu gia đình có trẻ em hoặc người cao tuổi, cần bổ sung những vật dụng họ thường dùng và khó thay thế trong thời gian ngắn.
Đèn pin thường an toàn và thuận tiện hơn việc dùng nến. Nếu vẫn sử dụng nến trong hoàn cảnh bất khả kháng, cần đặt nến trên bề mặt vững chắc, cách xa rèm cửa, giấy, quần áo và các vật liệu dễ cháy; tuyệt đối không để nến cháy khi không có người trông. Đèn sạc cũng cần được kiểm tra để bảo đảm pin không chai hoàn toàn. Một vật dụng chỉ hữu ích khi gia đình biết nó ở đâu và chắc chắn nó còn hoạt động.
Danh sách liên lạc nên có số của người thân, ban quản lý tòa nhà nếu đang ở chung cư, đơn vị điện nước hoặc các đầu mối hỗ trợ cần thiết tại địa phương. Không nên chỉ lưu các số này trong điện thoại. Một bản ghi trên giấy được đặt cùng bộ vật dụng dự phòng sẽ có giá trị khi điện thoại hết pin, hỏng hoặc không thể kết nối mạng.
Sử dụng điện dự phòng có nguyên tắc
Sạc dự phòng, bộ lưu điện hoặc nguồn điện di động cần được lựa chọn dựa trên thiết bị thực tế mà gia đình muốn duy trì. Trước khi mua hoặc sử dụng, hãy kiểm tra công suất, đầu nối, hướng dẫn vận hành và những cảnh báo an toàn của nhà sản xuất. Không nên cắm nhiều thiết bị vào một nguồn nhỏ rồi hy vọng nó có thể hoạt động lâu. Việc này vừa làm cạn năng lượng nhanh vừa có thể tạo ra nguy cơ nóng, chập hoặc hư hỏng thiết bị.
Điện thoại nên được ưu tiên cho liên lạc cần thiết thay vì giải trí. Có thể chuyển sang chế độ tiết kiệm pin, giảm độ sáng màn hình, tắt các kết nối không cần thiết và hạn chế những ứng dụng chạy nền. Tuy vậy, trước khi tắt một kết nối, người dùng cần cân nhắc khả năng nhận cuộc gọi hoặc tin nhắn quan trọng. Máy tính xách tay còn pin có thể dùng trong thời gian ngắn để gửi thông báo, nhưng không nên sử dụng như một nguồn sạc cho thiết bị khác nếu điều đó khiến máy nhanh cạn năng lượng.
Không tự ý đấu nối dây điện, dùng thiết bị phát điện trong phòng kín hoặc đặt nguồn sinh nhiệt gần cửa sổ, rèm và vật dễ cháy. Nếu sử dụng máy phát điện, việc lắp đặt và vận hành phải tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất, ở vị trí thông thoáng và cách xa khu vực sinh hoạt. Khí thải không nhìn thấy bằng mắt thường vẫn có thể gây nguy hiểm. Khi không chắc chắn về một phương án cấp điện, lựa chọn an toàn nhất là không thử nghiệm trong lúc khẩn cấp.
Giữ thực phẩm và nước uống an toàn
Khi mất điện, hạn chế mở tủ lạnh và tủ đông nhiều lần giúp giữ nhiệt lâu hơn. Trước đó, gia đình có thể sắp xếp thực phẩm theo nhóm để dễ lấy, đặt những món cần dùng sớm ở vị trí thuận tiện và chuẩn bị một số thực phẩm có thể sử dụng mà không cần nấu nướng phức tạp. Không nên đánh giá độ an toàn của thực phẩm chỉ bằng mùi hoặc màu sắc. Nếu một món đã được bảo quản ở điều kiện không phù hợp trong thời gian không rõ ràng, cần thận trọng và tham khảo hướng dẫn an toàn thực phẩm thay vì cố sử dụng để tránh lãng phí.
Nước uống cần được để trong vật chứa sạch, có nắp và đặt ở nơi mát. Nếu phải dùng nước cho mục đích khác như vệ sinh hoặc nấu ăn, cần phân biệt rõ với nước uống. Gia đình cũng nên chuẩn bị khăn ướt, dung dịch vệ sinh tay hoặc vật dụng làm sạch phù hợp để duy trì vệ sinh khi nước sinh hoạt bị gián đoạn. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền thường nhạy cảm hơn với nóng, mất nước hoặc điều kiện vệ sinh kém, vì vậy họ cần được theo dõi trước tiên.
Khi mất mạng, đừng chỉ phụ thuộc vào một kênh thông tin
Gián đoạn Internet có thể xảy ra cùng hoặc không cùng với mất điện. Trong tình huống đó, hãy ưu tiên các thông báo chính thức từ cơ quan chức năng, đơn vị cung cấp dịch vụ hoặc ban quản lý nơi cư trú khi có thể tiếp cận. Tránh chuyển tiếp những tin nhắn chưa rõ nguồn gốc về thời điểm khắc phục, nguyên nhân sự cố hoặc lời kêu gọi hành động. Thông tin thiếu kiểm chứng dễ làm người dân di chuyển không cần thiết, mua sắm hoảng loạn hoặc thực hiện các thao tác có thể gây nguy hiểm.
Gia đình nên thống nhất một địa điểm gặp nhau nếu điện thoại không liên lạc được. Địa điểm này cần dễ nhận biết và phù hợp với tình huống, chẳng hạn một nơi an toàn gần nhà, nhưng không nên chọn khu vực có nguy cơ ngập, cây đổ, dây điện rơi hoặc giao thông phức tạp. Nếu các thành viên đang ở những nơi khác nhau, nên thống nhất trước ai sẽ liên lạc với ai, trong bao lâu sẽ thử kết nối lại và khi nào cần nhờ người thân hỗ trợ.
Trong khu dân cư, sự phối hợp với hàng xóm cũng có thể giúp giảm rủi ro. Một gia đình có thể hỗ trợ người lớn tuổi, gia đình khác có thể có đèn hoặc phương tiện liên lạc. Tuy nhiên, việc hỗ trợ cần tôn trọng riêng tư, sức khỏe và khả năng của mỗi người. Không tự ý vào nhà người khác, sử dụng thiết bị của họ hoặc chia sẻ thông tin cá nhân nếu chưa được đồng ý.
Chuẩn bị từ trước bằng những việc nhỏ và đều đặn
Sau mỗi lần mất điện hoặc mất mạng, hãy ghi lại điều gì đã thiếu, thiết bị nào hết pin và bước nào khiến gia đình lúng túng. Từ đó, điều chỉnh bộ vật dụng theo nhu cầu thực tế thay vì mua theo danh sách chung trên mạng. Mỗi tháng, có thể kiểm tra tình trạng đèn pin, hạn sử dụng của thuốc và thực phẩm, mức pin của sạc dự phòng, tình trạng dây cáp cùng khả năng mở được các vật dụng cần thiết.
Các thành viên trong nhà cũng nên biết vị trí cầu dao, cách ngắt những thiết bị không cần thiết và nguyên tắc không chạm vào dây điện nghi bị hỏng. Trẻ em cần được dạy rằng không tự ý bật bếp, dùng nến, leo lên ban công hoặc đến gần khu vực có nước và thiết bị điện. Người lớn nên làm mẫu bằng cách bình tĩnh xử lý, giải thích ngắn gọn và giao cho trẻ những nhiệm vụ an toàn, chẳng hạn ngồi cùng người thân hoặc mang một chai nước.
Một ngày gián đoạn dịch vụ sẽ dễ ứng phó hơn khi gia đình đã có thứ tự ưu tiên rõ ràng: bảo vệ con người, duy trì liên lạc cần thiết, bảo quản nước và thuốc, sau đó mới xử lý những bất tiện còn lại. Chuẩn bị tốt không phải là dự đoán chính xác sự cố sẽ xảy ra lúc nào, mà là tạo ra đủ khoảng đệm để mọi người không phải đưa ra quyết định vội vàng trong bóng tối, khi điện thoại sắp hết pin hoặc khi thông tin chưa đầy đủ.
