Việc ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTC không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật trong lĩnh vực kế toán mà còn được xem là một trong những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho sự hình thành thị trường tài sản mã hóa minh bạch và có kiểm soát tại Việt Nam. Trong bối cảnh quốc gia đang bước vào giai đoạn thí điểm đầy thận trọng, yếu tố minh bạch tài chính được xem là điều kiện tiên quyết để thị trường này có thể phát triển bền vững.
Giới hạn thí điểm và cuộc đua vào “tấm vé” thị trường
Theo quy định tại Nghị quyết 05/2025/NQ-CP ban hành tháng 9/2025, số lượng doanh nghiệp được cấp phép tham gia thí điểm cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa bị giới hạn tối đa ở con số 5. Đây là một giới hạn mang tính chiến lược, cho thấy cách tiếp cận thận trọng của cơ quan quản lý nhằm kiểm soát rủi ro ngay từ giai đoạn đầu.
Trong tổng số 7 doanh nghiệp nộp hồ sơ, hiện có 5 đơn vị được đánh giá là hợp lệ, bao gồm các cái tên như Công ty CP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa VIX, Lộc Phát Việt Nam, Việt Nam Thịnh Vượng, Techcom và Tài sản số Việt Nam. Dù kết quả cuối cùng chưa được công bố, nhưng những doanh nghiệp này đang tận dụng khoảng thời gian chờ phê duyệt để hoàn thiện hệ thống vận hành và năng lực tài chính.
Theo nhiều chuyên gia, việc giới hạn số lượng doanh nghiệp không chỉ giúp cơ quan quản lý dễ giám sát mà còn tạo ra một “sandbox” thực sự, nơi các mô hình hoạt động có thể được kiểm chứng trước khi nhân rộng.
Thông tư 15: Chuẩn hóa kế toán, kiểm soát rủi ro
Thông tư 15/2026/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành trong giai đoạn then chốt, đóng vai trò hướng dẫn nguyên tắc kế toán cho các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa. Điểm đáng chú ý là thay vì xây dựng một hệ thống kế toán hoàn toàn mới, Việt Nam lựa chọn tích hợp tài sản mã hóa vào khuôn khổ kế toán hiện hành.
Cách tiếp cận này mang lại nhiều lợi ích. Trước hết, nó giúp giảm thời gian triển khai và tận dụng được hệ thống chuẩn mực kế toán sẵn có. Đồng thời, việc đưa tài sản mã hóa vào hệ thống báo cáo tài chính giúp cơ quan quản lý có thể theo dõi, đánh giá và kiểm soát dòng tiền một cách rõ ràng hơn.
Một số nội dung quan trọng trong Thông tư mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý bao gồm:
Thứ nhất là nguyên tắc ghi nhận tài sản mã hóa. Các doanh nghiệp phải xác định rõ bản chất nắm giữ, phân loại tài sản theo mục đích sử dụng như đầu tư, lưu ký hay kinh doanh.
Thứ hai là phương pháp định giá. Giá trị tài sản mã hóa phải được xác định dựa trên giá thị trường tại thời điểm ghi nhận, đồng thời có cơ chế cập nhật biến động giá nhằm phản ánh đúng giá trị thực tế.
Thứ ba là yêu cầu về minh bạch và công bố thông tin. Các tổ chức phải báo cáo đầy đủ các giao dịch liên quan đến tài sản mã hóa, bao gồm cả các giao dịch xuyên biên giới, nhằm phục vụ công tác giám sát và phòng chống rửa tiền.
Thứ tư là kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro. Doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ đủ mạnh để phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận hoặc sử dụng tài sản sai mục đích.
Góc nhìn chuyên gia: “Đặt tài sản mã hóa vào khuôn khổ là bước tiến lớn”
Nhiều chuyên gia tài chính đánh giá Thông tư 15 là bước đi hợp lý trong bối cảnh Việt Nam chưa có luật riêng cho tài sản mã hóa.
Một chuyên gia từ lĩnh vực kiểm toán nhận định rằng việc đưa tài sản mã hóa vào hệ thống kế toán hiện hành là cách tiếp cận thực dụng. Điều này giúp cơ quan quản lý không bị chậm nhịp so với thị trường, đồng thời tạo nền tảng để xây dựng các chuẩn mực chuyên biệt trong tương lai.
Trong khi đó, các chuyên gia công nghệ blockchain cho rằng điểm quan trọng nhất của Thông tư không nằm ở kỹ thuật kế toán mà ở thông điệp quản lý. Việc yêu cầu minh bạch dòng tiền và báo cáo đầy đủ sẽ làm giảm đáng kể không gian cho các hoạt động phi pháp.
Một số ý kiến khác cũng cảnh báo rằng nếu không có cơ chế định giá chuẩn và hệ thống dữ liệu thị trường đáng tin cậy, việc ghi nhận giá trị tài sản mã hóa có thể dẫn đến sai lệch báo cáo tài chính. Đây là thách thức mà không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia khác cũng đang đối mặt.
Những rủi ro vẫn hiện hữu
Dù Thông tư 15 được xem là bước tiến quan trọng, nhưng thị trường tài sản mã hóa vẫn tồn tại nhiều rủi ro cố hữu.
Tính ẩn danh và khả năng giao dịch xuyên biên giới khiến việc truy vết dòng tiền trở nên khó khăn. Điều này đặt ra áp lực lớn cho các cơ quan quản lý trong việc phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Bên cạnh đó, biến động giá mạnh của các loại tài sản mã hóa cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Nếu không có cơ chế quản trị rủi ro tốt, doanh nghiệp có thể đối mặt với những cú sốc tài chính bất ngờ.
Ngoài ra, vấn đề niềm tin thị trường cũng là yếu tố then chốt. Trong bối cảnh nhiều vụ việc liên quan đến sàn giao dịch thiếu minh bạch từng xảy ra, việc xây dựng một hệ thống minh bạch và đáng tin cậy là điều không thể thiếu.
Việt Nam đang đi theo hướng nào
Có thể thấy, Việt Nam đang lựa chọn cách tiếp cận từng bước, thận trọng nhưng không đứng ngoài xu hướng. Việc triển khai thí điểm với số lượng doanh nghiệp hạn chế, kết hợp với việc ban hành các quy định như Thông tư 15, cho thấy mục tiêu xây dựng một thị trường có kiểm soát ngay từ đầu.
So với nhiều quốc gia, cách tiếp cận này giúp giảm thiểu rủi ro hệ thống, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý học hỏi và điều chỉnh chính sách theo thực tiễn.
Ý nghĩa của thông tư 15
Thông tư 15/2026/TT-BTC không phải là lời giải cho toàn bộ bài toán tài sản mã hóa, nhưng là bước đi cần thiết để đưa thị trường này ra khỏi vùng xám pháp lý. Khi các doanh nghiệp buộc phải minh bạch hóa hoạt động tài chính, nền tảng cho một thị trường phát triển lành mạnh sẽ dần được hình thành.
Trong giai đoạn thí điểm, thành công hay thất bại sẽ không chỉ phụ thuộc vào doanh nghiệp mà còn nằm ở khả năng giám sát và điều chỉnh chính sách của cơ quan quản lý. Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành tiền đề quan trọng để Việt Nam xây dựng một hệ sinh thái tài sản số an toàn và bền vững trong tương lai.
