Trong nhiều năm, công nghệ thực tế mở rộng (XR) từng được xem như một khái niệm mang tính trình diễn, gắn liền với các phòng thí nghiệm công nghệ hoặc ngành giải trí. Tuy nhiên, những chuyển biến gần đây cho thấy XR không còn là câu chuyện của tương lai xa, mà đang dần trở thành một phần trong đời sống hiện đại, từ sản xuất, giáo dục cho đến y tế và thương mại.
XR, bao gồm thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) và thực tế hỗn hợp (MR), đang được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các “ông lớn” công nghệ như Apple, Meta hay Microsoft. Nhưng điều đáng chú ý là tốc độ ứng dụng thực tế đang phụ thuộc không chỉ vào công nghệ, mà còn vào giá trị thực mà XR mang lại.
XR không còn là công nghệ “để xem cho vui”
Sự ra mắt của Apple Vision Pro đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cách thị trường nhìn nhận XR. Không chỉ là một thiết bị giải trí, Vision Pro được định vị như một “máy tính không gian” (spatial computer), mở ra cách tương tác hoàn toàn mới giữa con người và dữ liệu.
Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, điểm mấu chốt không nằm ở thiết bị, mà nằm ở hệ sinh thái ứng dụng. Ông Tim Bajarin, nhà phân tích tại Creative Strategies, nhận định rằng XR chỉ thực sự bùng nổ khi nó giải quyết được các vấn đề cụ thể trong công việc và đời sống, thay vì chỉ dừng lại ở trải nghiệm thị giác.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu sử dụng XR để đào tạo nhân sự, mô phỏng quy trình sản xuất, hoặc hỗ trợ bảo trì từ xa. Những ứng dụng này giúp giảm chi phí, tăng độ chính xác và hạn chế rủi ro, điều mà các công nghệ truyền thống khó đạt được.
Ứng dụng XR trong các ngành: từ tiềm năng đến thực tế
Trong lĩnh vực y tế, XR đang hỗ trợ bác sĩ trong phẫu thuật với hình ảnh 3D trực quan, giúp tăng độ chính xác và giảm sai sót. Theo báo cáo của PwC, đào tạo bằng VR có thể nhanh hơn tới 4 lần so với phương pháp truyền thống và giúp người học tự tin hơn trong thực hành.
Trong giáo dục, XR mang lại trải nghiệm học tập nhập vai, giúp học sinh “chạm” vào kiến thức thay vì chỉ đọc hoặc nghe. Các trường đại học tại Mỹ và châu Âu đã triển khai phòng học XR, nơi sinh viên có thể khám phá cấu trúc cơ thể người hoặc mô phỏng các thí nghiệm phức tạp.
Ở lĩnh vực công nghiệp, Microsoft HoloLens được sử dụng để hỗ trợ kỹ sư làm việc với hướng dẫn trực tiếp trên thiết bị, giảm đáng kể thời gian xử lý sự cố.
Tại Việt Nam, XR vẫn đang ở giai đoạn đầu, nhưng đã có những tín hiệu tích cực. Một số doanh nghiệp bất động sản bắt đầu ứng dụng AR để khách hàng tham quan nhà mẫu từ xa, trong khi các startup edtech thử nghiệm VR trong đào tạo kỹ năng.
Rào cản lớn nhất: chi phí và nội dung
Dù tiềm năng lớn, XR vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Giá thành thiết bị còn cao, đặc biệt với các sản phẩm cao cấp như Vision Pro, khiến việc phổ cập đại trà trở nên khó khăn.
Ngoài ra, nội dung vẫn là điểm nghẽn lớn. Không giống smartphone hay internet, XR cần những trải nghiệm được thiết kế riêng biệt. Việc phát triển nội dung XR đòi hỏi chi phí cao và đội ngũ chuyên môn đa ngành, từ lập trình, thiết kế đến tâm lý học người dùng.
Mark Zuckerberg, CEO của Meta, từng chia sẻ rằng “metaverse và XR sẽ cần nhiều năm để hoàn thiện”, nhấn mạnh rằng đây là một quá trình dài hơi, không thể bùng nổ trong một sớm một chiều.
Góc nhìn chuyên gia: XR sẽ phát triển theo hướng “ẩn mình”
Nhiều chuyên gia công nghệ cho rằng tương lai của XR không nằm ở việc khiến người dùng “đeo kính suốt ngày”, mà là tích hợp một cách tự nhiên vào đời sống.
Ông Benedict Evans, nhà phân tích công nghệ độc lập, nhận định rằng XR sẽ giống như điện toán đám mây ngày nay: người dùng không nhận ra mình đang sử dụng, nhưng nó hiện diện trong mọi hoạt động.
Điều này có nghĩa là XR sẽ dần trở thành một lớp giao diện mới, thay thế màn hình truyền thống, nhưng theo cách ít gây chú ý hơn.
Việt Nam đứng ở đâu trong cuộc đua XR?
So với các thị trường lớn, Việt Nam vẫn đang chậm hơn về hạ tầng và hệ sinh thái XR. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để “đi tắt đón đầu” nếu tận dụng đúng các lĩnh vực có nhu cầu cao như giáo dục, sản xuất và du lịch.
Các chuyên gia trong nước cho rằng, thay vì chạy theo phần cứng, doanh nghiệp Việt nên tập trung vào nội dung và giải pháp thực tế. XR chỉ thực sự có giá trị khi giải quyết được bài toán cụ thể của doanh nghiệp và người dùng.
XR không phải là xu hướng nhất thời
Nhìn một cách tổng thể, XR không phải là một “làn sóng hype” giống như nhiều công nghệ từng xuất hiện rồi biến mất. Đây là một bước tiến tự nhiên trong quá trình tiến hóa của giao diện số, từ bàn phím sang cảm ứng, và có thể tiếp theo là không gian 3D.
Tuy nhiên, tốc độ phát triển của XR sẽ không đồng đều. Những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng sẽ đi trước, trong khi thị trường tiêu dùng đại chúng có thể cần thêm thời gian.
Điều chắc chắn là XR đang dần rời khỏi giai đoạn thử nghiệm để bước vào ứng dụng thực tế. Và khi điều đó xảy ra, cách con người làm việc, học tập và tương tác với thế giới số sẽ thay đổi một cách sâu sắc, nhưng có thể rất âm thầm.
